1 Türk Lirası, Kaç Makedonya Parası?
Bir Kayseri Gencinin Makedonya’ya Yolculuğu ve Ekonomik Değişim Üzerine Bir Hikâye
—
1. Bölüm: Bir Adım Uzakta
Kayseri’nin sokakları sabahın erken saatlerinde her zaman daha sakin olur. Şehir henüz uyanmamışken, ben de gözlerim daldığı bu hayalleri bir türlü bırakamıyorum. Hava serin, ama içimde garip bir sıcaklık var. Üzerimde yavaşça okunan mavi bir mont, sanki bana ait bir renkmiş gibi.
Bugün, alışılmadık bir yolculuğa çıkacağım. Kendi içimde bir tür yolculuk başlatıyorum aslında. Uzak bir yer, başka bir ülke… Makedonya. Başlangıçta sadece bir isim, bir harf. Ama sonra her şey değişiyor. Kayseri’den, Türkiye’nin dört bir yanından uzak bir toprakta kendimi bulmak… Kimse anlamayacak, ama benim için oldukça büyük bir adım bu.
Daha önce hiç görmediğim bir yer, tanımadığım insanlar, bilinmeyen bir para birimi… 1 Türk Lirası kaç Makedonya parası eder? Küçük bir soru, ama içinde yüzlerce cevapsız soru barındıran bir düşünce. Yola çıkmadan önce aklımda sadece bu var. Çünkü kendi ülkemde geçerli olan para, başka bir yerde ne kadar değerli olacak? Bu soru, bende bir tür belirsizlik yaratıyor.
Kayseri’den Ankara’ya uçmaya karar verdim. Orada bana uygun bir uçuş bulacağım. Ama o uçuştan önce, kafamda çok fazla soru var.
2. Bölüm: Düşler ve Sayılar Arasında
Makedonya’ya uçarken bir şey fark ediyorum. Paraların önemi, her şeyin olduğu gibi aslında hep bir yanılgı. İnsanlar, para birimlerinin arkasındaki duyguları ve bağlılıkları görmeden sadece sayıları dikkate alıyorlar. Ama bazen bir para birimi, yaşadığın duygulara, aldığın kararların güzelliğine ya da hayal kırıklıklarına göre değeri değişiyor.
Uçuş, beklediğimin aksine çok kısa sürüyor. Aslında insan bir yere uçarken zamanın ne kadar hızlı geçeceğini pek anlamıyor. 3 saat içinde bir dünya daha var. Makedonya’ya adım attığımda, paranın önemi azalıyor. Buradaki insanlar, Makedonya Dinarı’nı kullandıkları için, ben de o parayı alıp harcayacağım. Ama aklımda hep şu soru var: “1 Türk Lirası kaç Makedonya parası eder?”
Bunu sorarken, işin içine bir başka soruyu da katıyorum. Para birimleri, ülkelerin geçmişini, kültürünü ve insanlarını nasıl etkiliyor? Bu sorunun cevabı Makedonya’nın farklı köylerinde ve kasabalarında dolaşırken, bana tek tek açılacak.
3. Bölüm: Paranın Asıl Değeri
Makedonya’da ilk günüm. Üzerimde biraz Türk Lirası var, çünkü her zaman dikkatli olmam gerektiğini biliyorum. Ama Makedonya’nın para birimi olan Dinar da artık cebimde. İlk aldığım şey bir çay, çünkü burası oldukça sıcak ve her yerde insanlar çay içiyor. Çayın tadı bana Kayseri’yi hatırlatıyor. Ama para konusuna geri dönüyorum, çünkü yeni bir ülkeye adım atarken kafamda dönüp duran tek şey bu.
Daha sonra bir dükkâna girdiğimde, iki farklı fiyat etiketi dikkatimi çekiyor. Bir ürün, bir dükkânda Türk Lirası ile 20 TL iken, başka bir dükkânda aynı ürün Makedonya Dinarı ile 100 MKD. Sadece bir sayılar fark ediyor gibi görünüyor, ama hissettiğim şey bambaşka. İki para birimi arasındaki farklar bana biraz kafa karıştırıcı geliyor. Zihnimde Türk Lirası’nın karşılığı olan 100 MKD, 1 Türk Lirası kadar değerli değil aslında. Makedonya’da her şey daha ucuz gibi görünüyor. Bu beni bir nebze rahatlatıyor. Ama aynı zamanda şu his de var: Makedonya’da olmak, özgürlüğü biraz daha hissetmek, yeni bir hayatı denemek… Burada olmam, sayılardan daha fazla anlam taşıyor.
Bu deneyimi paylaşacak kimse yok. Yalnızım ama yalnızlık aslında bana hiç de zor gelmiyor. Burada, bu yabancı topraklarda, paramın değerini kaybetmesiyle kendimi daha değerli hissetmeye başlıyorum. Yani 1 Türk Lirası’nın Makedonya’daki karşılığından çok daha fazlasını hissediyorum. Kendi içimdeki değerimi buluyorum.
4. Bölüm: Her Şey Bir Yoldur
Günler geçtikçe, Makedonya’da gezmeye başlıyorum. Geceleri, her köşe başında çalan müzikler, sokaklarda dolaşan insanlar… Bir yabancı olmak, bana çok farklı bir gözle bakmamı sağlıyor. Gördüklerim, duyduklarım, hissettiklerim… Hiçbir şeyin kesin olmadığını, her şeyin değişken olduğunu fark ediyorum.
Bir akşam, bir parkta yürürken, yanımda bir Makedonya’lı kadınla tanışıyorum. Bana Makedonya’nın tarihini anlatıyor. Bir yanda Avrupa, bir yanda Osmanlı etkisi. Onunla sohbet ederken, hissettiğim şey yalnızca coğrafya değil. 1 Türk Lirası ile Dinar arasında kurduğum bağ, aslında sadece bir matematiksel denklem değil. Buradaki insanlar da zamanla kendi duygusal dengelerini kurmuşlar. Bizim için para her şey demekken, burada belki de çok daha başka şeyler ön planda.
Kadın, Makedonya’da her şeyin daha ucuz olduğundan bahsediyor. Ama paranın ne kadar önemli olduğunu, bazen hiç beklemediğin yerlerde bulduğun bir bakışın, bir gülümsemenin sana verebileceği huzurun, paradan daha fazla değerli olduğunu anlatıyor. Duygularım, düşüncelerim daha netleşiyor. Ekonomi, bir toplumun dokusunu oluşturur, ama ne olursa olsun insan duygusu her zaman bir adım öndedir.
5. Bölüm: Sonra…
Eve döndüğümde, cebimdeki son birkaç Makedonya Dinarı’na bakıyorum. Türk Lirası ile karşılaştırılabilir bir değeri olmasına rağmen, hissettiğim şey çok farklı. Bu deneyim, paramın ne kadar değerli olduğundan çok, ne hissettiğimle ilgili. Burada, bu yeni yerde, özgürlüğüm ve keşfetmenin keyfiyle, kendi kimliğimi daha iyi tanımaya başlıyorum.
Makedonya’daki yolculuğumun, paradan daha değerli bir anlam taşıdığını fark ediyorum. 1 Türk Lirası kaç Makedonya parası eder, hiç umurumda değil. Asıl soru, bu deneyimin bana kattığı içsel zenginlik ve bakış açım oldu. Zaten bazen en değerli şeyler, parayla ölçülemez, değil mi?
—
Hayal kırıklıkları, sevinçler, keşifler… İnsan ne kadar fazla soruya sahip olsa da, bazen yolculuğun kendisi zaten bir cevaptır.